نشان شیر و خورشید

 
شیر و خورشید نشانی است که تا پیش از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ نماد ملی ایران بود.
 

در زمان خوارزمشاهیان یا سلجوقیان سکه‌هایی زده شد که بر روی آن نقش خورشید بر پشت شیرآمده بود؛ رسمی که به سرعت در مورد پرچمها نیز رعایت شد. حجم عظیم شواهد و متون ادبی و باستان شناسی، که احمد کسروی، مجتبی مینوی و سعید نفیسی گردآوری و بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که خورشید در صورت فلکیِ اسد در منطقة البروج از قرن ششم هجری نقشی نمادین و رایج شد..تحقیقات مینوی، نفیسی و کسروی نشان می‌دهد که این نشان از ستاره بینی وارد فرهنگ عام، نشان‌ها و نقوش هنری شده‌است و از آنجا به تدریج و در حدود قرن پانزده میلادی به نقوش پرچمها وارد می‌شود. [۱]


نشان شیر و خورشید


شیر و خورشید نشانی است که تا پیش از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ نماد ملی ایران بود.
 
سکه شیر و خورشید دوران سلجوقی

در زمان خوارزمشاهیان یا سلجوقیان سکه‌هایی زده شد که بر روی آن نقش خورشید بر پشت شیرآمده بود؛ رسمی که به سرعت در مورد پرچمها نیز رعایت شد. حجم عظیم شواهد و متون ادبی و باستان شناسی، که احمد کسروی، مجتبی مینوی و سعید نفیسی گردآوری و بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که خورشید در صورت فلکیِ اسد در منطقة البروج از قرن ششم هجری نقشی نمادین و رایج شد..تحقیقات مینوی، نفیسی و کسروی نشان می‌دهد که این نشان از ستاره بینی وارد فرهنگ عام، نشان‌ها و نقوش هنری شده‌است و از آنجا به تدریج و در حدود قرن پانزده میلادی به نقوش پرچمها وارد می‌شود. [۱]

قدیمی ترین پرچم شیر و خورشید دار شناخته شده به سال ۸۲۶ هجری قمری (حدود ۱۴۲۳ میلادی) همزمان با دورهٔ تیموریان بر می‌گردد. این پرچم در مینیاتوری از شاهنامه شمس الدین کاشانی (یک منظومه از جهانگشایی مغولان) به تصویر کشیده شده‌است. این مینیاتور که حمله مغولان به حصار شهر نیشابور را نشان می‌دهد. سربازان  را نشان می‌دهد که پرچمی مزین به نشان شیر و خورشید در کنار پرچمی دیگر مزین به هلال ماه حمل می‌کنند. [۱] فواد کوپریلی که روی پرچم قبایل ترک تحقیق کرده‌است نیز نظر بالا را تایید می‌کند. او می‌گوید: «تصویر شیر و خورشید در سکه‌های برخی از فرمانروایان این سلسله و بعضی سلسله‌های دیگر ترک فقط نقشی نجومی است نه مظهر حکومت.» [۲] با توجه به این پرچم و نمونه‌های مشابه آن در قرن نهم هجری قمری (پانزده میلادی)، بسیاری از مراجع معتبر مانند دانشنامه بریتانیکا و دانشنامه ایرانیکا زمان اولین مدارک موجود از استفاده شیر و خورشید در پرچمهای ایران را این دوران می‌دانند. [۳] [۲]

در دوره صفوی «نشان خورشید» نشانگر نظام سال و ماه خورشیدی و «نشان شیر» در آن اشاره به امام علی، «شیر خدا» برگرفته از عبارت مشهور «اسدالله الغالب» است که در بعضی از نشانها این جمله در زیر نشان شیر و خورشید به چشم می‌خورد و شمشیر در دست شیر نیز ذوالفقار شمشیر مشهور علی ابن ابیطالب امام اول شیعیان است.[۴]

اما جدای از افسانه‌های بسیار که پیرامون شیر و خورشید تنیده‌است، احمد کسروی مدرکی استوار از چگونگی پیدایش این نشان به دست می‌دهد. او نشان می‌دهد که چگونه ابن عبری، تاریخ نگار و دانشمند در کتاب خود، مختصر تاریخ الدول، داستان این پیدایش را بازنوشته‌است. غیاث الدین کیخسرو فرزند علاءالدین کیکاووس، از شاهان خاندان سلجوقیان روم، دل به شاهزاده‌ای گرجی می‌بازد. کیخسرو چنان شیفته می‌شود که به درخواست دختر گرجی برای ضرب سکه‌ای با چهرهٔ او بر آن موافقت می‌کند اما نزدیکان کیخسرو برای پاس داشت دین اسلام، روا نمی‌دانند تا چهر ی زنی نا مسلمان بر سکه‌ها نقش بندد. با پایفشاری کیخسرو، چاره‌ای اندیشیده می‌شود تا از این بن بست بیرون آیند. پیکرهٔ شیری بر سکه نگاشته می‌شود و بر فراز آن، خورشید که نشان از چهرهٔ زیباروی گرجی است جای می‌گیرد و بدین گونه خواستهٔ دلبر بر آورده می‌گردد. سکه‌های بسیاری از آن سکه‌ها هم اکنون در دست است که استوارگر داستانی است که ابن عبری می‌گوید. [۵]
 
نشان زرین شیر و خورشید که در حدود ۱۹۰۰ میلادی به عنوان نشان شجاعت به افراد قشون ایران اعطا می‌شد.
 
نشان نظامی شیر و خورشید، درجه سه.

تغییر دیگری که در زمان سلطنت فتحعلی شاه در درفش و علامت دولت ایران رخ داد، در وضع تصویر شیر بود، بدین معنی که قبل از اواسط سلطنت فتحعلی شاه، همیشه شیری که در سکه‌ها و درفش‌های ایران نقش می‌گردید، شیر ایرانی بود، زیرا «شیرهای ایرانی چه نر و چه ماده، بی یال بوده‌اند نه همچون شیرهای آفریقا که نرهایشان یالدار و ماده شان بی یالست» از این زمان با تاثیر گرفتن از اروپاییان تصویر شیر بر اساس شیرهای نر آفریقایی که دارای یال بودند ترسیم می‌شود. [۶]

در نخستین قانون اساسی ایران (قانون اساسی مشروطه)، پرچم ایران به شکل شیر و خورشید بر روی سه رنگ سرخ و سفید و سبز تعیین شد، تا زمانی پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، علامت جمهوری اسلامی ایران جایگزین آن شد.

کلامی با دوستان و نظرخواهی:

دوستان من نمی گویم فرد با ایمانی هستم ولی یک مسلمانم و مذهبم شیعه است و سیدی هستم از اولاد پیغمبر و سعی میکنم تمامی آنچه را دینم دستور داده اجرا کنم و از حرامات بپرهیزم .

دوستان من اینها را گفتم تا از شما نظر خواهی کنم و نظر شما را بدانم که آیا نشان شیرو خورشید که خورشیدش تاریخ شمسی ایران از هجرت پیامبر(ص) و شیرش نماد مولایمان حضرت علی (ع) و شمشیرش نشان شمشیر حق و عدالت علوی را نشان میداد و نماد باستانی و تاریخی ایران بود چه منافاتی با اسلام داشت که از پرچم ایران عزیزمان حذف شد.

ونمادی  بیگانه و  به ظاهر اسلامی جایگزین آن شد.

لطفا نظرتان را برای من ارسال کنید دوستان من .


پانویس
↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Shahbazi, A. Shapur (2001). "Flags". Encyclopedia Iranica
↑ ۲٫۰ ۲٫۱ فؤاد کوپریلی. «تاریخچه پرچم در جهان اسلام». دانشنامهٔ بزرگ اسلامی. [۱]
↑ 
Flag of Iran. (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved November 22, 2008, from Encyclopædia Britannica Online: [۲]
↑ تاریخچه تغییرات و تحولات رفش و علامت دولت ایران؛ نوشته:ذکاء یحیی. وبگاه رسمی مرکز اسناد ومدارک میراث فرهنگی (در تاریخ ۱۳۴۴). بازدید در تاریخ خرداد ۱۳۸۷.
↑ تاریخچه شیر و خورشید؛ نوشته: احمد کسروی. چاپ رشدیه (در تاریخ ۱۳۵۶). بازدید در تاریخ مهر ۱۳۸۷.
↑ تاریخچه تغییرات و تحولات رفش و علامت دولت ایران؛ نوشته:ذکاء یحیی. وبگاه رسمی مرکز اسناد ومدارک میراث فرهنگی (در تاریخ ۱۳۴۴). بازدید در تاریخ خرداد ۱۳۸۷.


جستارهای وابستهنمادشناسی
پرچم ایران
شیر و خورشید سرخ ایران



پیوند به بیرونچند مقاله قدیمی از ذکاء و جمالزاده درباره نشان شیروخورشید؛ پایگاه رسمی اسنادومدارک میراث فرهنگی
تمایل قانون‌گذاران ایرانی به بازگشت شیر و خورشید

رده‌های صفحه: فرهنگ در ایران | تاریخ ایران | نشان‌ها